Akcje groszowe (penny stocks) – czym są i jak w nie inwestować?

Akcje groszowe kuszą prostą arytmetyką: za 1 000 zł kupisz kilkanaście tysięcy sztuk zamiast kilku. Problem w tym, że niski kurs nie oznacza taniej spółki – mówi tylko o tym, na ile części podzielono jej kapitał. W Polsce te walory mają dodatkowo własny reżim giełdowy, którego próg wynika wprost z uchwał GPW.

Czym są akcje groszowe (penny stocks)?

Akcje groszowe, po angielsku penny stocks, to walory spółek o bardzo niskiej cenie jednostkowej i niewielkiej kapitalizacji rynkowej. Funkcjonują dwie różne definicje – amerykańska i polska – a ich mylenie jest najczęstszym źródłem nieporozumień w tym temacie.

W Stanach Zjednoczonych nadzór rynku (SEC) posługuje się przede wszystkim terminem microcap stock, obejmującym spółki o kapitalizacji poniżej 250–300 mln USD. Najmniejsze podmioty, wyceniane poniżej 50 mln USD, SEC określa mianem nanocap. Regulacyjny próg cenowy dla penny stock to 5 USD za akcję.

W Polsce nie ma definicji ustawowej, a potocznie mówi się o akcjach o kursie poniżej 1 zł. Formalny próg wyznaczają natomiast regulaminy segmentacji GPW i NewConnect, opisane w kolejnej sekcji. To one decydują o tym, jak taka akcja jest notowana. Zobacz także: Jakie akcje kupić.

Warto też odróżnić groszówkę od spółki po prostu niedowartościowanej. Niski kurs sam w sobie nie mówi nic o wycenie – żeby ją ocenić, trzeba porównać cenę z zyskiem i kapitałem własnym, tak jak przy analizie niedowartościowanych akcji i sposobów inwestowania w nie.

Akcje groszowe na GPW a penny stocks w USA

Ta różnica ma praktyczne konsekwencje. Polskie groszówki są notowane na rynku nadzorowanym przez KNF, z obowiązkami informacyjnymi emitenta. Amerykańskie penny stocki z rynku OTC funkcjonują poza główną giełdą – jeśli chcesz zrozumieć, co to jest rynek OTC i jak działa, znajdziesz tam opis mechanizmu obrotu i jego ograniczeń.

Lista Alertów GPW: kiedy akcja formalnie staje się groszówką?

Na Głównym Rynku GPW do segmentu LISTA ALERTÓW kwalifikowane są akcje, których średni kurs jest niższy niż 10 groszy. Podstawą jest uchwała Zarządu Giełdy nr 1069/2019 z 10 października 2019 r., z późniejszymi zmianami.

Weryfikacja odbywa się kwartalnie: na dwa dni sesyjne przed ostatnim dniem sesyjnym marca, czerwca, września i grudnia. Informację o zakwalifikowaniu lub wyjściu z segmentu GPW publikuje w formie komunikatu najpóźniej w kolejnym dniu sesyjnym.

Zakwalifikowanie do Listy Alertów zmienia sposób notowania. Akcje trafiają do systemu kursu jednolitego z dwukrotnym określaniem kursu w ciągu dnia, a ich nazwa jest oznaczana w sposób szczególny w serwisach informacyjnych Giełdy i w Cedule Giełdy Warszawskiej. Oznacza to, że nie kupisz ani nie sprzedasz takiej akcji w dowolnym momencie sesji, tylko w dwóch wyznaczonych fixingach.

Segment NC Alert na NewConnect

Na rynku NewConnect obowiązuje osobna segmentacja z ostrzejszym progiem. Do segmentu NC Alert trafiają akcje o średnim kursie niższym niż 5 groszy, a także walory emitentów, wobec których zgłoszono wniosek o upadłość albo otwarto postępowanie układowe, sanacyjne czy likwidacyjne.

Skutki są dwa: spółka zostaje usunięta z portfeli indeksów i również przechodzi do notowań w systemie kursu jednolitego. Kwalifikacja odbywa się w tym samym kwartalnym rytmie co na Głównym Rynku. Dla porównania, segment NC Focus wymaga między innymi średniego kursu wyższego niż 10 groszy.

Scalenie akcji – jak spółka wychodzi z Listy Alertów

Akcje przestają być kwalifikowane do Listy Alertów i wracają do notowań ciągłych po podwyższeniu wartości nominalnej akcji, czyli scaleniu (resplicie), w wyniku którego kurs odniesienia wynosi co najmniej 10 groszy.

Scalenie nie zmienia wartości Twojego pakietu – zmniejsza liczbę akcji i proporcjonalnie podnosi kurs. Jeśli spółka robi split akcji w stosunku 1:10, zamiast 10 000 sztuk po 8 groszy masz 1 000 sztuk po 80 groszy.

Jak rozpoznać akcje groszowe? Cechy charakterystyczne

Akcje groszowe mają kilka powtarzalnych cech, które warto umieć rozpoznać, zanim złożysz zlecenie:

• Charakter spekulacyjny: wiążą się z wysokim ryzykiem utraty kapitału, ale dają też szansę na znaczne zyski w krótkim okresie.
• Małe spółki: to najczęściej start-upy bez ugruntowanej pozycji rynkowej albo podmioty w trudnej sytuacji finansowej, po restrukturyzacji lub w jej trakcie.
• Ograniczona obecność na głównych parkietach: w USA groszówki notowane są przede wszystkim na rynku pozagiełdowym (OTC), rzadziej na Nasdaq czy NYSE.
• Wysoka zmienność przy niskim wolumenie: kilka zleceń potrafi przesunąć kurs o kilkanaście procent, bo w arkuszu brakuje ofert po obu stronach.
• Uboga analityka: biura maklerskie rzadko wydają rekomendacje dla takich spółek, więc inwestor zostaje sam z raportami bieżącymi emitenta.

Zalety i wady inwestowania w akcje groszowe

Groszówki nie są instrumentem dla inwestora o konserwatywnym profilu. Mogą natomiast stanowić niewielką, świadomie wydzieloną część portfela u osób akceptujących ryzyko całkowitej utraty tej kwoty.

Dwie pułapki, których nie widać w samym kursie

Większość poradników kończy się na ostrzeżeniu o zmienności. Tymczasem dwa mechanizmy, które realnie decydują o wyniku na groszówkach, nie mają nic wspólnego z samą ceną akcji.

Iluzja taniej akcji i efekt bazy cenowej

Akcja za 8 groszy nie jest „tańsza” od akcji za 800 zł – jest po prostu inaczej podzielona. O wycenie decyduje kapitalizacja, a nie sama cena jednostkowa – czyli kurs pomnożony przez liczbę akcji.

Niska baza cenowa ma za to konkretny skutek matematyczny. Przy kursie 10 groszy ruch o jeden grosz to zmiana o 10 %, a minimalny krok notowania staje się istotną częścią wyceny. Bez żadnej dźwigni finansowej portfel zachowuje się więc jak pozycja lewarowana.

Prowizja zjada zysk z groszówek

To najbardziej niedoceniany koszt w tym segmencie. Większość brokerów pobiera prowizję procentową, ale z zastrzeżeniem kwoty minimalnej za zlecenie, i to ona decyduje o opłacalności małych transakcji.

W XTB inwestowanie w akcje i ETF-y jest wolne od prowizji do miesięcznego obrotu 100 000 EUR. Powyżej tego limitu obowiązuje stawka 0,2 % z minimum 10 EUR za zlecenie.

Trade Republic stosuje inny model: stałą opłatę 4 zł za pojedynczą transakcję, powiększoną o koszty stron trzecich i spready. Plany inwestycyjne są w tym modelu wolne od opłat maklerskich.

Konsekwencje widać dopiero na małych zleceniach. Przy transakcji o wartości 100 EUR prowizja minimalna 10 EUR pobrana przy kupnie i przy sprzedaży pochłania 20 % zainwestowanej kwoty, zanim kurs w ogóle się ruszy.

Pump and dump: jak wygląda manipulacja na akcjach groszowych

Schemat pump and dump polega na sztucznym wywindowaniu kursu mało płynnej spółki, a następnie odsprzedaniu pakietu inwestorom, których przyciągnął rozgłos. Rozsławił go Jordan Belfort, „Wilk z Wall Street”, ale mechanizm nie zniknął – przeniósł się do mediów społecznościowych i komunikatorów.

Typowy przebieg wygląda podobnie: pojawia się seria entuzjastycznych wpisów o „przełomowym kontrakcie”, wolumen rośnie kilkudziesięciokrotnie, kurs wystrzeliwuje w ciągu kilku sesji, po czym równie szybko wraca do punktu wyjścia. Sygnałem ostrzegawczym jest skokowy wzrost obrotów bez raportu bieżącego emitenta.

Osobną kategorią są podmioty, które w ogóle nie oferują realnych akcji, tylko zbierają wpłaty. Przed założeniem rachunku warto sprawdzić licencję pośrednika i listę ostrzeżeń publicznych KNF, a także czarną listę brokerów.

Jak ograniczyć ryzyko inwestowania w akcje groszowe?

Ryzyka w tym segmencie nie da się wyeliminować, ale można je ograniczyć kilkoma decyzjami podejmowanymi jeszcze przed pierwszą transakcją:

1. Wybierz nadzorowanego brokera: postaw na dom maklerski z licencją KNF lub innego europejskiego nadzorcy, z jasną tabelą opłat i dostępem do rynku, na którym notowana jest interesująca Cię spółka.
2. Ustal wielkość pozycji z góry: określ, jaki procent portfela przeznaczasz na cały segment groszówek, i traktuj tę kwotę jako możliwą do utraty w całości.
3. Czytaj raporty bieżące i okresowe: sprawdź zadłużenie, przepływy operacyjne i historię emisji akcji – seryjne emisje rozwadniają dotychczasowych akcjonariuszy.
4. Sprawdź segment i system notowań: spółka z Listy Alertów lub NC Alert jest notowana w kursie jednolitym, co ogranicza możliwość szybkiego wyjścia.
5. Policz koszt transakcji przed jej zawarciem: przy małych kwotach prowizja minimalna potrafi przewyższyć oczekiwany zysk.

Podstawy budowy portfela i doboru instrumentów opisujemy szerzej w przewodniku o tym, jak inwestować na giełdzie. Jeśli szukasz szerszej ekspozycji na rynek akcji, sprawdź także usługi najlepszych brokerów giełdowych.

Jak rozliczyć podatek od akcji groszowych w PIT-38?

Zyski ze sprzedaży akcji groszowych rozlicza się tak samo jak z każdych innych akcji – 19 % podatku Belki od dochodu, wykazywanego w zeznaniu PIT-38 składanym od 15 lutego do 30 kwietnia roku następującego po roku podatkowym.

Jeśli inwestujesz przez polskie biuro maklerskie, otrzymasz od niego informację PIT-8C z przychodami i kosztami, które przenosisz do części C zeznania. Brokerzy zagraniczni zwykle nie wystawiają PIT-8C – wtedy rozliczasz się samodzielnie na podstawie własnego zestawienia transakcji.

W tym segmencie kluczowa jest jednak inna zasada: stratę możesz rozliczyć przez pięć kolejnych lat podatkowych, obniżając nią dochód z tego samego źródła, przy czym odliczenie w jednym roku nie może przekroczyć 50 % kwoty straty. Alternatywnie wolno odliczyć ją jednorazowo, do 5 000 000 zł w jednym z tych pięciu lat.

Ponieważ groszówki generują straty częściej niż zyski, konsekwentne wykazywanie ich w zeznaniu realnie obniża podatek od udanych transakcji w kolejnych latach. Szczegółowy opis formularza znajdziesz w poradniku o tym, jak rozliczyć zyski kapitałowe w PIT-38.

Osobne zasady obowiązują przy dywidendach ze spółek amerykańskich, gdzie dochodzi podatek od akcji amerykańskich pobierany u źródła.

Chcesz porównać rachunki maklerskie pod kątem dostępu do rynków i kosztów transakcyjnych? Poniższe zestawienie pokazuje trzy alternatywy dla inwestora szukającego szerokiej oferty giełdowej.

Trade Republic

Revolut

Oferowane produkty

Akcje, ETF

Akcje, ETF, Kryptowaluty

Odwiedź

Odwiedź

Najczęściej zadawane pytania o akcje groszowe