Czerwona teczka inwestora: co z portfelem po śmierci

Spis treści
Pełnomocnictwo do konta wygasa w chwili śmierci, dyspozycja wkładem nie obejmuje akcji, a portfel amerykańskich spółek powyżej 60 000 USD może obciążyć spadkobierców podatkiem w USA. O tych zasadach bliscy zwykle dowiadują się dopiero u notariusza albo na czacie z obsługą brokera.
- Rachunek maklerski przechodzi na rodzinę dopiero po akcie poświadczenia dziedziczenia albo postanowieniu sądu. Dyspozycja wkładem na wypadek śmierci (art. 56 Prawa bankowego) działa tylko na kontach bankowych i lokatach, do ok. 185 tys. zł.
- IKE, IKZE i PPK pozwalają wskazać osobę uprawnioną. IKE przechodzi bez podatku, wypłata z IKZE oznacza 10% ryczałtu, a w PPK połowa środków trafia do małżonka przy wspólności majątkowej.
- Akcje i ETF-y z USA powyżej 60 000 USD podlegają amerykańskiemu podatkowi od spadku do 40%. Polska nie ma z USA umowy w tej sprawie, a fundusze UCITS z Irlandii czy Luksemburga zwykle nie są tym podatkiem objęte.
- Najbliższa rodzina nie płaci podatku od spadku, jeśli zgłosi go na SD-Z2 w ciągu 6 miesięcy. Przy późniejszej sprzedaży odziedziczonych akcji kosztem w PIT-38 jest cena, którą zapłacił zmarły.
Czym jest czerwona teczka inwestora i co do niej włożyć?
Czerwona teczka inwestora to spis Twojego majątku finansowego z instrukcją dla bliskich: gdzie są rachunki, kto ma do nich prawo i jakie dokumenty będą potrzebne. Może to być segregator, zaszyfrowany plik albo kartka w sejfie, byle bliscy wiedzieli, gdzie jej szukać.
Najważniejsza zasada: teczka ma wskazywać gdzie są pieniądze, a nie dawać do nich dostępu. Pełnomocnik traci uprawnienia do rachunku z chwilą śmierci posiadacza, co potwierdza Rzecznik Finansowy. Logowanie się na konto zmarłego i składanie zleceń „za niego” nie skróci więc procedury, a może skomplikować podział spadku.
Co powinno się znaleźć w teczce?
| Element | Po co bliskim | Uwagi |
|---|---|---|
| Lista instytucji (banki, brokerzy, TFI, giełdy krypto) | Bez nazwy brokera rodzina nie wie, gdzie zgłosić śmierć | Podaj kraj i regulatora, np. XTB – Polska, KNF; DEGIRO – Niemcy/Holandia, BaFin |
| Numery rachunków i login (bez haseł) | Przyspiesza identyfikację klienta | Hasła nie są potrzebne do procedury spadkowej |
| Kopie dyspozycji na wypadek śmierci i wskazań osób uprawnionych (IKE, IKZE, PPK) | Pieniądze trafiają do tych osób poza spadkiem | Sprawdzaj je po ślubie, rozwodzie, narodzinach dziecka |
| Informacja o testamencie | Wskazuje spadkobierców | Gdzie leży oryginał, czy jest notarialny |
| Historia zakupów akcji i ETF-ów (raporty roczne, PIT-8C) | Spadkobierca rozlicza w PIT-38 koszt poniesiony przez zmarłego | Bez niej trudno wykazać cenę zakupu |
| Procedury spadkowe XTB, DEGIRO i Trade Republic sprawdziliśmy na ich oficjalnych stronach (stan na 2 listopada 2026 r.). | Bez fraz odzyskiwania portfel prywatny jest nie do odtworzenia | Seed trzymaj osobno, np. w depozycie u notariusza |
| Kontakt do doradcy podatkowego lub notariusza | Ktoś, kto przeprowadzi rodzinę przez formalności | Opcjonalnie |
Teczkę warto aktualizować raz w roku, np. przy rozliczaniu PIT-38. To moment, w którym i tak masz przed sobą listę wszystkich rachunków i informacje PIT-8C od brokerów. Jeśli rozliczasz transakcje w walutach, przyda się też nasz poradnik o przewalutowaniu u brokera i kursie NBP do PIT-38.
Co dzieje się z rachunkiem maklerskim po śmierci?
Akcje, ETF-y i gotówka na rachunku maklerskim wchodzą do spadku. Broker blokuje rachunek, gdy dostanie akt zgonu, a wyda aktywa dopiero osobom wskazanym w akcie poświadczenia dziedziczenia, postanowieniu sądu albo dokumencie o dziale spadku.
Na przykładzie XTB widać, że broker nie czeka biernie na rodzinę. Według centrum pomocy XTB po otrzymaniu aktu zgonu umowa wygasa, a otwarte pozycje (CFD, ETF) są zamykane w ciągu 2 dni roboczych. Akcje XTB może sprzedać po cenie rynkowej w ciągu 2 dni albo, na dyspozycję spadkobiercy, przeksięgować na jego rachunek maklerski. Dla rodziny oznacza to, że moment sprzedaży części portfela nie zależy od niej, więc spadek może zostać zamieniony na gotówkę akurat w czasie rynkowej przeceny.
Jak wygląda procedura krok po kroku?
- Zgłoszenie śmierci – bliscy wysyłają brokerowi skan aktu zgonu. XTB zaznacza, że informacja przekazana telefonicznie lub mailowo bez dokumentu nie wystarcza.
- Tytuł do spadku – notarialny akt poświadczenia dziedziczenia albo postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku.
- Dyspozycja spadkobiercy – sprzedaż i wypłata gotówki albo przeniesienie papierów na własny rachunek maklerski. Do przeniesienia akcji spadkobierca musi mieć rachunek w tej samej lub innej instytucji.
- Dokumenty spadkobiercy – w XTB: kopia dowodu, dane osobowe, podpisana dyspozycja wypłaty i wyciąg z rachunku spadkobiercy nie starszy niż 3 miesiące.
- Zgłoszenie SD-Z2 w urzędzie skarbowym – opisujemy je niżej, w części o podatkach.
Notariusz czy sąd: która droga jest szybsza?
Akt poświadczenia dziedziczenia notariusz sporządza zwykle podczas jednej wizyty, ale muszą się na niej stawić wszyscy spadkobiercy i nie może być między nimi sporu. Jeśli ktoś kwestionuje testament albo nie da się zebrać rodziny w jednym miejscu, zostaje sąd, a to oznacza zwykle tygodnie lub miesiące oczekiwania.
Od 5 listopada 2026 r. obowiązują nowe maksymalne stawki taksy notarialnej (Dz.U. 2026 poz. 1370):
| Czynność notarialna | Stawka maks. do 4.11.2026 | Stawka maks. od 5.11.2026 |
|---|---|---|
| Akt poświadczenia dziedziczenia | 50 zł | 200 zł |
| Protokół dziedziczenia | 100 zł | 200 zł |
| Protokół otwarcia i ogłoszenia testamentu | 50 zł | 100 zł |
Stawki są kwotami netto, do których notariusz dolicza 23% VAT i opłaty za wypisy. Za czynności dotyczące europejskiego poświadczenia spadkowego notariusz może teraz pobrać do 600 zł netto. Ten dokument przydaje się, gdy zmarły miał rachunek u brokera z siedzibą w innym kraju UE.
Dyspozycja na wypadek śmierci: które konta obejmuje?
Dyspozycja wkładem na wypadek śmierci działa tylko w bankach i tylko dla trzech typów rachunków. Art. 56 Prawa bankowego wymienia rachunek oszczędnościowy, oszczędnościowo-rozliczeniowy (ROR) i terminową lokatę oszczędnościową, a dyspozycja nie dotyczy rachunków wspólnych (treść art. 56 w materiałach BOŚ Banku). Rachunku maklerskiego ten przepis nie obejmuje.
Wskazać można tylko małżonka, wstępnych, zstępnych lub rodzeństwo. Kwota wypłacona na podstawie dyspozycji nie wchodzi do spadku, więc bliski dostaje ją bez notariusza i sądu (Rzecznik Finansowy).
Ile wynosi limit dyspozycji w 2026 roku?
Limit to 20-krotność przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw bez wypłat nagród z zysku, ogłaszanego przez GUS za ostatni miesiąc przed śmiercią. Limit dotyczy sumy wszystkich dyspozycji, także złożonych w kilku bankach. Gdy suma go przekracza, pierwszeństwo ma dyspozycja złożona później.
Przeciętne wynagrodzenie w sektorze przedsiębiorstw wyniosło we wrześniu 2026 r. 9 266,48 zł. Przy takim odczycie limit wynosi ok. 185,3 tys. zł. Kwota zmienia się co miesiąc, więc rodzina dowie się o dokładnym limicie dopiero w banku.
Spotyka się też wyliczenia oparte na płacy minimalnej (np. 96 120 zł w 2026 r.). To błąd: przepis odwołuje się do przeciętnego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw.
Dlaczego dyspozycja nie zadziała na koncie Trade Republic?
Obecne konto Trade Republic łączy rachunek inwestycyjny, oprocentowaną gotówkę i kartę, ale formalnie nie jest ROR-em, rachunkiem oszczędnościowym ani lokatą. Serwis direct.money.pl opisał w czerwcu 2026 r., że Trade Republic może odmówić przyjęcia takiej dyspozycji, a cała gotówka i papiery trafiają do bliskich dopiero po formalnościach spadkowych. Bank zapowiadał wprowadzenie w Polsce tradycyjnego rachunku bieżącego, co może zmienić sytuację posiadaczy takiego konta. Więcej o tym, czego dziś brakuje kontu TR, piszemy w tekście Trade Republic jako jedyne konto – czy wystarczy?.
| Gdzie leżą pieniądze | Czy działa dyspozycja z art. 56? | Co zamiast niej |
|---|---|---|
| ROR, konto oszczędnościowe, lokata w banku | Tak | — |
| Rachunek wspólny w banku | Nie | Współposiadacz nadal korzysta z konta |
| Rachunek maklerski (akcje, ETF-y, gotówka u brokera) | Nie | Testament, tytuł do spadku |
| Konto Trade Republic (stan opisany w czerwcu 2026 r.) | Nie | Testament, tytuł do spadku |
| IKE, IKZE, PPK | Nie (osobny mechanizm) | Wskazanie osoby uprawnionej |
Praktyczny wniosek: jeśli większość oszczędności trzymasz u brokera, zostaw w banku poduszkę gotówki objętą dyspozycją. Rodzina będzie miała z czego pokryć bieżące wydatki, zanim odzyska dostęp do rachunku maklerskiego.
IKE, IKZE i PPK: jak wskazać osobę uprawnioną?
Konta emerytalne mają własny „skrót” obok spadku: osobę uprawnioną. Wskazujesz ją w umowie lub dyspozycji u instytucji prowadzącej konto, a po Twojej śmierci ta osoba składa wniosek o wypłatę albo transfer środków. Jeśli nikogo nie wskażesz, pieniądze trafią do spadkobierców na zasadach ogólnych.
Różnica między IKE a IKZE jest duża. Według Stowarzyszenia Inwestorów Indywidualnych bliscy dziedziczący IKE nie płacą ani podatku od zysków kapitałowych, ani podatku od spadków, natomiast wypłata z IKZE oznacza 10% zryczałtowanego podatku od całej kwoty. Tego podatku można uniknąć, przenosząc środki na własne IKZE osoby uprawnionej, bo taka wypłata transferowa jest zwolniona z PIT.
| Konto | Kogo można wskazać | Podatek od spadków | Podatek dochodowy przy wypłacie | Opcja bez podatku |
|---|---|---|---|---|
| IKE | Dowolną osobę | Brak | Brak | Wypłata lub transfer na własne IKE |
| IKZE | Dowolną osobę | Brak | 10% ryczałtu od całej wypłaty | Transfer na własne IKZE |
| PPK | Dowolną osobę fizyczną | Brak (art. 3 pkt 4a ustawy o podatku od spadków) | Brak (art. 21 ust. 1 pkt 47g ustawy o PIT) | Wypłata pieniężna lub transfer na PPK, IKE, PPE |
Co z połową środków z PPK dla małżonka?
W PPK obowiązuje dodatkowa zasada. Jeśli środki były objęte małżeńską wspólnością majątkową, połowa trafia do małżonka niezależnie od tego, kogo wskazałeś. Dopiero reszta jest dzielona między osoby uprawnione. Małżonek przedstawia akt zgonu, akt małżeństwa i oświadczenie o stosunkach majątkowych, a instytucja ma 3 miesiące na wypłatę transferową . Zmiany w PPK od 2027 r. opisujemy w artykule o autozapisie do PPK w 2027 roku.
Na co uważać przy osobie uprawnionej?
- Wskazanie wygasa, jeśli osoba uprawniona umrze przed Tobą. Zaktualizuj je po rozwodzie, ślubie czy śmierci kogoś z rodziny.
- Każde konto osobno. Wskazanie w IKE u jednego brokera nie działa na IKZE u innego ani na PPK w pracy.
- Sprzedaż aktywów po śmierci. UOKiK zakwestionował postanowienie DM BDM, które pozwalało domowi maklerskiemu sprzedawać instrumenty z IKE zmarłego według własnego uznania. Warto sprawdzić w regulaminie swojego IKE, kto decyduje o kolejności sprzedaży.
Aktualne limity wpłat znajdziesz w tekście Limity IKE i IKZE 2027.
Jak bliscy odnajdą rachunki i aktywa zmarłego?
Dla kont bankowych istnieje centralna wyszukiwarka, dla rachunków maklerskich i kryptowalut nie. Dlatego to właśnie inwestor najbardziej potrzebuje czerwonej teczki.
Co pokaże Centralna informacja o rachunkach?
Spadkobierca może złożyć w dowolnym banku lub SKOK-u wniosek o zbiorczą informację o rachunkach zmarłego. Obowiązek jej udzielenia wynika z art. 92ba Prawa bankowego, co przypomina KNF w odpowiedzi dla Rzecznika Praw Obywatelskich. System prowadzi Krajowa Izba Rozliczeniowa w ramach Ognivo, a za informację bank pobiera opłatę z własnej taryfy.
Centralna informacja obejmuje tylko banki i SKOK-i. Nie wskaże więc rachunku w XTB, DEGIRO czy u innego brokera, IKE w domu maklerskim ani portfela kryptowalut.
Jak znaleźć rachunek maklerski bez spisu?
- Wyciągi bankowe – przelewy wychodzące do brokera zwykle zdradzają jego nazwę i numer rachunku klienta.
- Korespondencja podatkowa – PIT-8C od krajowych domów maklerskich, roczne raporty podatkowe od zagranicznych brokerów, wcześniejsze zeznania PIT-38.
- Skrzynka e-mail i aplikacje w telefonie – potwierdzenia transakcji i newslettery brokerów.
- Zapytanie do brokera – po przedstawieniu aktu zgonu i tytułu do spadku broker potwierdzi, czy zmarły był klientem.
Co z kryptowalutami?
Kryptowaluty na giełdzie dziedziczy się podobnie jak rachunek u brokera: przez zgłoszenie śmierci i tytuł do spadku. Portfel prywatny (sprzętowy lub w aplikacji) działa inaczej, bo nikt poza właścicielem nie ma kopii frazy odzyskiwania. Bez niej środków nie da się odzyskać. Frazę warto przechowywać osobno od teczki, a w teczce zapisać tylko, gdzie leży i kto ma do niej dostęp.
Konto u brokera a spadek: jak postępują XTB, DEGIRO i Trade Republic?
Każdy z tych brokerów wymaga aktu zgonu i dokumentu potwierdzającego prawa do spadku, ale różnią się tym, co robią z portfelem. XTB i DEGIRO pozwalają przenieść papiery na rachunek spadkobiercy, a standardowy formularz Trade Republic przewiduje sprzedaż wszystkiego i przelew gotówki.
| Broker | Nadzór | Jak zgłosić śmierć | Co z akcjami i ETF-ami |
|---|---|---|---|
| XTB | KNF | Skan aktu zgonu; pytania: support@xtb.pl | CFD i ETF zamykane w 2 dni robocze; akcje sprzedane albo przeksięgowane na rachunek spadkobiercy |
| DEGIRO | BaFin (flatexDEGIRO Bank SE), AFM i DNB | Formularz zgonu klienta na klienci@degiro.pl | Sprzedaż i przelew na konto bankowe albo przeniesienie pozycji na inne konto w DEGIRO |
| Trade Republic | BaFin i Bundesbank; polski oddział | Formularz spadkowy na inheritance-cases@traderepublic.com | Sprzedaż papierów i krypto przez Lang & Schwarz, przelew na rachunki SEPA spadkobierców |
XTB: co muszą dostarczyć spadkobiercy?
Według centrum pomocy XTB potrzebne są: odpis aktu zgonu, akt poświadczenia dziedziczenia lub postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku, ewentualne pełnomocnictwo, kopia dowodu spadkobiercy, podpisana dyspozycja wypłaty oraz wyciąg z rachunku spadkobiercy nie starszy niż 3 miesiące. Informacje o stanie rachunku XTB udostępnia wyłącznie osobom wskazanym w tych dokumentach. Jako polski dom maklerski nadzorowany przez KNF XTB przyjmuje polskie dokumenty spadkowe: akt notarialny albo postanowienie sądu.
DEGIRO: formularz przed jakimkolwiek działaniem
DEGIRO prosi, by bliscy przesłali „Formularz w przypadku zgonu klienta” na adres klienci@degiro.pl, zanim podejmą jakiekolwiek kroki na własną rękę. Do wyboru są trzy warianty: zamknięcie pozycji i przelew na powiązane konto bankowe, zamknięcie pozycji i przelew na inne konto bankowe albo przeniesienie pozycji na inne konto w DEGIRO. Wzorcowy formularz flatexDEGIRO Bank Dutch Branch (wersja angielska) wymienia kopię aktu zgonu, dokumenty tożsamości zmarłego i spadkobierców oraz dokument potwierdzający prawo do spadku zgodnie z prawem danego kraju. Zaznacza też, że za przeniesienie pozycji mogą zostać pobrane opłaty.
Trade Republic: dlaczego spadkobiercy dostaną gotówkę?
Formularz „Application for transfer of bank assets in the event of an inheritance” zawiera polecenie sprzedaży wszystkich papierów wartościowych przez giełdę Lang & Schwarz oraz wszystkich kryptowalut po cenie rynkowej. Pieniądze trafiają na rachunki SEPA spadkobierców w procentach podanych w formularzu, plany oszczędnościowe są usuwane, a konto zamykane. Dane spadkobierców muszą zgadzać się z dokumentem spadkowym, wszyscy muszą podpisać formularz, a podpis elektroniczny nie jest akceptowany.
Dla inwestora oznacza to, że portfel w Trade Republic zostanie najpewniej zamieniony na gotówkę w dniu realizacji dyspozycji, bez względu na sytuację na rynku. Jeśli spadkobierca chce zachować konkretne ETF-y, powinien przed podpisaniem formularza zapytać obsługę, czy możliwe jest przeniesienie papierów.
Amerykańskie akcje po śmierci: pułapka 60 tys. USD
Polski inwestor, który umiera z akcjami amerykańskich spółek o wartości powyżej 60 000 USD, zostawia spadkobiercom obowiązek rozliczenia się z amerykańskim urzędem skarbowym. Nie ma znaczenia, że rachunek prowadzi polski albo europejski broker, a zmarły nigdy nie mieszkał w USA.
Zasady opisuje IRS: jeśli wartość aktywów położonych w USA na dzień śmierci przekracza 60 000 USD, wykonawca musi złożyć formularz Form 706-NA, zwykle w ciągu 9 miesięcy. Próg nie jest waloryzowany o inflację. Do aktywów amerykańskich należą m.in. akcje spółek z USA, a stawki sięgają 40%.
Część krajów ma z USA umowy, które podnoszą ten próg. Polski nie ma na liście umów dotyczących podatku od spadków i darowizn publikowanej przez IRS, w przeciwieństwie do m.in. Niemiec, Francji, Irlandii czy Wielkiej Brytanii.
Ile może wynieść podatek? Przykładowe wyliczenia
Podatek liczy się według amerykańskiej skali z 26 U.S.C. § 2001, a nierezydentowi przysługuje kredyt 13 000 USD, który odpowiada zwolnieniu pierwszych 60 000 USD. Wyliczenia są uproszczone: pomijają długi, koszty i inne odliczenia.
| Wartość akcji i ETF-ów z USA w dniu śmierci | Podatek według skali | Po odjęciu kredytu 13 000 USD | Efektywnie |
|---|---|---|---|
| 60 000 USD | 13 000 USD | 0 USD | 0% |
| 100 000 USD | 23 800 USD | 10 800 USD | 10,8% |
| 200 000 USD | 54 800 USD | 41 800 USD | 20,9% |
| 500 000 USD | 155 800 USD | 142 800 USD | 28,6% |
Przy kursie dolara bliskim 4 zł portfel za ok. 400 tys. zł w amerykańskich spółkach może więc kosztować spadkobierców ok. 43 tys. zł podatku w USA. Wpływ kursu na portfel opisujemy w tekście Kurs dolara blisko 4 zł – co to znaczy dla inwestora.
Jak ograniczyć ryzyko amerykańskiego podatku od spadku?
- ETF-y UCITS zamiast amerykańskich. Fundusz z siedzibą w Irlandii lub Luksemburgu nie jest aktywem amerykańskim, nawet jeśli inwestuje w S&P 500. HSBC wskazuje zagraniczne fundusze jako sposób na ograniczenie tego ryzyka. ETF-y UCITS rozpoznasz po kodzie ISIN zaczynającym się od IE lub LU. Podstawy wyboru funduszy opisujemy w poradniku ETF-y dla początkujących.
- Kontrola wartości pojedynczych akcji z USA. Jeśli trzymasz Apple, Nvidię czy Microsoft bezpośrednio, w teczce zapisz ich wartość i informację o progu 60 000 USD.
- Informacja dla bliskich. Amerykański broker lub depozytariusz może wymagać od spadkobierców tzw. transfer certificate z IRS, potwierdzającego rozliczenie podatku. Bez tej wiedzy rodzina może utknąć na tym etapie na miesiące.
Przy większym portfelu amerykańskich akcji warto skonsultować się z doradcą podatkowym znającym prawo USA. Opisane zasady są ogólne i mogą się różnić w zależności od składu majątku i formy jego posiadania.
Podatek od spadku po akcjach i ETF-ach: kiedy zero?
Najbliższa rodzina nie zapłaci podatku od odziedziczonych akcji, ETF-ów i gotówki, jeśli zgłosi spadek do urzędu skarbowego na formularzu SD-Z2 w ciągu 6 miesięcy. Termin liczy się od uprawomocnienia postanowienia sądu albo od zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia.
Tak zwana grupa zerowa (art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn) to małżonek, dzieci i wnuki, rodzice i dziadkowie, rodzeństwo, pasierb, ojczym i macocha. Kto przegapi termin, traci zwolnienie i płaci podatek według skali dla I grupy. Od 7 stycznia 2026 r. można jednak wnioskować o przywrócenie terminu, jeśli spóźnienie nastąpiło bez winy podatnika. Partner bez ślubu należy do III grupy i ze zwolnienia nie skorzysta, co jest kolejnym argumentem za testamentem i przemyślanym wskazaniem osób uprawnionych.
| Składnik majątku | Podatek od spadków dla grupy zerowej | Uwagi |
|---|---|---|
| Akcje, ETF-y, gotówka u brokera | 0 zł po zgłoszeniu SD-Z2 | Bez zgłoszenia – skala I grupy |
| Środki z dyspozycji wkładem w banku | 0 zł po zgłoszeniu SD-Z2 | Nabycie na podstawie dyspozycji podlega ustawie o podatku od spadków |
| IKE, IKZE, PPK | Brak podatku od spadków | Przy IKZE 10% PIT przy wypłacie |
| Akcje spółek z USA powyżej 60 000 USD | 0 zł w Polsce po SD-Z2 | Może się należeć podatek w USA |
Jak rozliczyć sprzedaż odziedziczonych akcji w PIT-38?
Sprzedaż odziedziczonych akcji lub ETF-ów to dochód kapitałowy rozliczany w PIT-38 z 19% podatkiem. Kluczowy jest art. 22 ust. 1m ustawy o PIT, obowiązujący od 1 stycznia 2014 r.: kosztem uzyskania przychodu są wydatki, które zmarły poniósł na zakup tych papierów. Spadkobierca płaci więc podatek od całego zysku liczonego od dnia zakupu przez zmarłego. W Internecie krążą opisy, według których opodatkowany jest tylko wzrost po śmierci, ale nie mają one oparcia w tym przepisie.
Dlatego w czerwonej teczce powinny leżeć raporty z historii transakcji i PIT-8C. Bez nich spadkobierca może mieć problem z wykazaniem kosztu, a gdy broker sam sprzeda portfel po zgłoszeniu śmierci (jak w opisanych wyżej procedurach XTB czy Trade Republic), dochód do rozliczenia pojawi się od razu.
Inaczej może być z kryptowalutami, które mają osobne zasady liczenia kosztów (art. 22 ust. 14 ustawy o PIT). Serwis e-pity.pl opisał interpretację, w której fiskus nie uznał wydatków zmarłego na zakup kryptowalut za koszt spadkobiercy. Przy dużym portfelu krypto warto więc wcześniej porozmawiać z doradcą podatkowym.
Kiedy warto sporządzić testament?
Testament jest potrzebny, gdy podział majątku według ustawy nie odpowiada temu, czego chcesz. Bez testamentu po zmarłym dziedziczą najpierw małżonek i dzieci w równych częściach, przy czym część małżonka nie może być mniejsza niż 1/4 spadku (art. 931 Kodeksu cywilnego).
Testament ma szczególne znaczenie, gdy:
- żyjesz w związku nieformalnym – partner nie dziedziczy z ustawy, a jako osoba z III grupy podatkowej zapłaci wyższy podatek od spadku,
- masz dzieci z różnych związków albo chcesz inaczej podzielić majątek między rodzeństwo,
- chcesz, by konkretne aktywa trafiły do konkretnej osoby, np. akcje rodzinnej spółki albo portfel ETF-ów dla jednego z dzieci,
- posiadasz duży portfel akcji z USA lub kryptowalut, których rozliczenie wymaga od spadkobierców wiedzy i czasu.
Testament własnoręczny czy notarialny?
Testament własnoręczny musi być w całości napisany ręcznie, podpisany i opatrzony datą (art. 949 Kodeksu cywilnego). Jest darmowy, ale łatwo go zgubić, zniszczyć albo podważyć. Testament notarialny trudniej zakwestionować, a od 5 listopada 2026 r. jego maksymalna cena to 200 zł netto. Testament z zapisem windykacyjnym kosztuje maksymalnie 400 zł netto (Dz.U. 2026 poz. 1370) i wymaga formy aktu notarialnego.
Zapis windykacyjny pozwala przekazać wskazanej osobie określony składnik majątku, np. konkretne akcje, już w chwili otwarcia spadku. Ta osoba nie musi czekać na dział spadku między wszystkimi spadkobiercami.
Co z zachowkiem?
Nawet testament nie odbierze najbliższym prawa do zachowku. Zstępnym, małżonkowi i rodzicom, którzy dziedziczyliby z ustawy, należy się połowa udziału ustawowego, a osobom trwale niezdolnym do pracy i małoletnim dwie trzecie (art. 991 Kodeksu cywilnego). Przy planowaniu warto pamiętać, że środki przekazane z IKE, IKZE i PPK osobie uprawnionej nie wchodzą do spadku, więc testament ich nie obejmuje. Wskazania osób uprawnionych trzeba więc zgrać z testamentem.
Checklista: jak przygotować portfel na wypadek śmierci?
Całą czerwoną teczkę da się przygotować w jedno popołudnie, a potem aktualizować raz w roku przy PIT-38. Poniższa lista porządkuje kroki opisane wyżej.
| Krok | Co zrobić | Gdzie | Jak często |
|---|---|---|---|
| 1 | Spisz wszystkie banki, brokerów, TFI i giełdy krypto z krajem siedziby | Teczka | Raz w roku |
| 2 | Złóż dyspozycję wkładem na wypadek śmierci dla poduszki gotówki | Bank (ROR, konto oszczędnościowe, lokata) | Po zmianach w rodzinie |
| 3 | Wskaż osoby uprawnione do IKE, IKZE i PPK | Broker, TFI, pracodawca lub instytucja PPK | Po zmianach w rodzinie |
| 4 | Sprawdź, czy konto u brokera pozwala na dyspozycję lub pełnomocnictwo | Obsługa klienta | Raz, przy otwarciu konta |
| 5 | Policz wartość akcji i ETF-ów z USA względem progu 60 000 USD | Raport portfela | Raz w roku |
| 6 | Zachowaj historię transakcji i PIT-8C | Teczka lub dysk | Co roku po rozliczeniu |
| 7 | Zapisz, gdzie leżą frazy odzyskiwania portfeli krypto | Teczka (bez samej frazy) | Po każdej zmianie portfela |
| 8 | Sporządź lub zaktualizuj testament | Notariusz lub własnoręcznie | Po zmianach w rodzinie |
| 9 | Powiedz zaufanej osobie, gdzie jest teczka | — | Raz |
Jeśli inwestujesz regularnie przez plany automatyczne, dopisz je do teczki osobno. Przegląd platform z planami znajdziesz w tekście Automatyczny plan inwestycyjny – które platformy wybrać.
Najczęściej zadawane pytania
Od czego zacząć czerwoną teczkę?
Przeglądając procedury spadkowe XTB, DEGIRO i Trade Republic, najbardziej uderza to, jak niewiele zależy od rodziny w pierwszych tygodniach po śmierci inwestora. Broker zamyka część pozycji sam, rachunek jest zablokowany do czasu wizyty u notariusza, a o progu 60 000 USD w amerykańskich akcjach większość spadkobierców dowiaduje się dopiero od zagranicznego depozytariusza. Tymczasem wiele z tych problemów da się rozwiązać za życia i niewielkim kosztem.
Najwięcej dają trzy proste ruchy: spisanie wszystkich rachunków z nazwą instytucji, wskazanie osób uprawnionych do IKE, IKZE i PPK oraz zostawienie w banku gotówki objętej dyspozycją na wypadek śmierci. Testament i przegląd amerykańskich aktywów to kolejny krok, szczególnie dla osób w związkach nieformalnych i inwestorów z większym portfelem spółek z USA.
Warto też pamiętać, że przepisy i regulaminy się zmieniają. Od listopada 2026 r. droższe są czynności notarialne, Trade Republic zapowiada rachunek bieżący, a limit dyspozycji wkładem rośnie razem z płacami. Dlatego czerwona teczka działa tylko wtedy, gdy wraca się do niej co roku, najlepiej przy rozliczaniu PIT-38.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej, podatkowej ani inwestycyjnej. Przy dużym majątku, aktywach w USA lub sporach w rodzinie warto skonsultować się z notariuszem albo doradcą podatkowym.