Giełda Papierów Wartościowych: Historia

Kiedy wchodzimy w świat finansów, inwestycji i giełdy, jesteśmy zainteresowani wieloma tematami. Czy zadałeś sobie kiedykolwiek pytanie, czym jest giełda papierów wartościowych? Jakie są jej początki? Jak to się wszystko zaczęło? W tym artykule odkryjesz odpowiedź na to pytanie.

Pierwsza giełda papierów wartościowych na świecie

The Amsterdam Stock Exchange założona w 1602 roku to najstarsza giełda na świecie.

Została założona przez Holenderską Kompanię Wschodnioindyjską i jako pierwsza funkcjonowała jako rynek giełdowy. Przedsiębiorstwo kontrolowało działalność gospodarczą pomiędzy Holandią a Azją. Celem założenia giełdy było pozyskanie środków na przyszłe podróże służbowe. W ten sposób stopniowo się rozwijała i stała się popularna w innych krajach, dając początek giełdom w Nowym Jorku (1792), Paryżu (1794) i Tokio (1878).

Holenderska Kompania Wschodnioindyjska zadekretowała w latach 1630-1637, że jej akcje mogą być upłynniane wyłącznie na giełdzie w Amsterdamie. Wywołało to ogromną spekulację i spowodowało „Kryzys tulipanowy” (pierwszy krach giełdowy w historii).

Ładne terminy, takie jak „Bull” były używane do określenia rynków z trendem byczym. „Bear” dla niedźwiedzich, „Lovers” dla optymistów i „Peepers” dla pesymistów.

Kolejna z wielkich spekulacji historycznych miała miejsce we Francji w 1717 roku, kiedy to szkoccy bankierzy wprowadzili na rynek pierwsze akcje na okaziciela należące do innej indyjskiej firmy. Doprowadziło to do gwałtownego handlu na giełdzie paryskiej z licznymi oszukańczymi transakcjami. W rezultacie ogłoszono „pierwsze prawo giełdowe” w 1724 roku, uważane za „akt urodzenia” nowoczesnego rynku akcji.

Wraz z nadejściem rewolucji przemysłowej dla gospodarki światowej nastała nowa era, a produkcja przemysłowa stała się jej główną siłą napędową.

Boom przemysłowy w Anglii umożliwił założenie Londyńskiej Giełdy Papierów Wartościowych w latach 1760-1775. To z kolei umożliwiło rozwój przedsiębiorstw potrzebujących dużych nakładów kapitałowych, takich jak hutnictwo żelaza i stali, przemysł maszynowy czy żegluga.

„Główną funkcją rozwijających się rynków akcji w tamtych czasach było lokowanie pożyczek rządowych, na finansowanie projektów kolonizacyjnych”.

Historia giełd na świecie

Wraz z początkiem XIX wieku i szybkim rozwojem Stanów Zjednoczonych wzrosło zainteresowanie inwestorów. W rezultacie utworzono w 1865 roku giełdę nowojorską, która uczyniła londyńską giełdę papierów wartościowych punktem odniesienia dla rynku akcji. 

W XX wieku „Krach z 29 roku” był pierwszym poważnym ostrzeżeniem o znaczeniu rynków akcji w gospodarce światowej.

Aby złagodzić związek między gospodarką a giełdami, ponieważ związek ten może wciągnąć całą gospodarkę kraju w czasy upadku, państwo staje się substytutem prywatnej inicjatywy jako motoru wzrostu.

W sferze gospodarczej prym wiodą „keynesowskie” doktryny ekonomiczne, które wzmacniają dług publiczny i politykę fiskalną, pozostawiając giełdzie znacznie skromniejszą rolę.

Giełda Papierów Wartościowych: Pochodzenie terminu

Istnieje wiele hipotez, jedna z nich jest całkiem ciekawa: „W Brugii, Belgia w XVI wieku budynek należący do rodziny Vander Buërse (wówczas szlacheckiej) oznaczono przed elewacją 3 skórzanymi torbami w kształcie „torebki”. Z czasem, również z powodu nazwiska „Buërse”, osadnicy zaczęli nazywać to miejsce „sakiewka” lub „torba”.

Główne giełdy papierów wartościowych na świecie

Jakie są początki Wall Street?

Wall Street to ulica na Dolnym Manhattanie w Nowym Jorku. Nazwa ulicy pochodzi z XVII wieku, na długo przed wojną o niepodległość Stanów Zjednoczonych, kiedy to holenderscy osadnicy w 1652 roku wybudowali w tym miejscu mur chroniący przed ewentualnym atakiem rdzennych mieszkańców wyspy. Legenda głosi, że pod koniec XVIII wieku przy murze rosło drzewo, przy którym pierwsi nowojorscy pośrednicy finansowi i spekulanci zbierali się, by handlować nieformalnie. Z biegiem lat, doprowadziło to do powstania pierwszej nowojorskiej giełdy papierów wartościowych. Mur ten został zburzony w 1699 roku, kiedy to do Nowego Jorku przybyli Anglicy.

Przeczytaj również: Otwarcie giełdy USA

Jak narodziła się nowojorska giełda papierów wartościowych (NYSE)?

Początki nowojorskiej giełdy sięgają czasów porozumienia z Buttonwood, które zostało podpisane 17 maja 1792 roku przy Wall Street 68. Ta umowa pomiędzy 24 brokerami dała podwaliny pod nowojorski Stock & Exchange Board, który został utworzony w 1817 r., aby kontrolować przepływ akcji. W 1863 r. Stock & Exchange Board zmienił nazwę na New York Stock Exchange (NYSE) i właśnie pod taką nazwą jest znany do dzisiaj.

Na początku XX wieku, w 1918 roku, Nowojorska Giełda Papierów Wartościowych stała się przodującą giełdą na świecie, przewyższając Londyńską Giełdę Papierów Wartościowych. Dwa lata później Wall Street została zaatakowana przez anarchistów, którzy zabili ponad 40 osób. Stało się to naprzeciwko byłej siedziby J.P. Morgan & Co.Początek XX wieku był szczególnie burzliwy dla rynku amerykańskiego i światowego: w 1929 roku miał miejsce się tzw. Czarny Czwartek, oznaczający początek wielkiego kryzysu, który trwał w Stanach aż do 1933 roku.

Nowojorska Giełda Papierów Wartościowych dzisiaj

Nowojorska Giełda Papierów Wartościowych jest dziś największą giełdą na świecie o kapitalizacji rynkowej wynoszącej ponad 23 biliony dolarów. Dziś nadal znajduje się na Wall Street, na której oprócz niej mieszczą się budynek Federal Hall (w którym odbyła się inauguracja prezydentury Georga Washingtona), a także Muzeum Finansów Amerykańskich.

Co zaskakujące, giełda ta utrzymuje tradycyjny system handlu z wykorzystaniem pośredników w celu dopasowania zleceń kupna i sprzedaży, chociaż większość transakcji odbywa się już elektronicznie.

Główne indeksy NYSE

Nowojorska giełda grupuje papiery wartościowe z Dow Jones Industrial Average, NASDAQ i S&P 500 z akcjami, które mogą być notowane tylko na jednym z tych indeksów lub na kilku. Aby zainwestować w NYSE, należy pamiętać, że nie wszyscy brokerzy na to pozwalają. Jeśli jesteś zainteresowany inwestowaniem na tej giełdzie, polecamy sprawdzić najtańszych brokerów do handlu na rynkach międzynarodowych.

Sprawdź także:

NASDAQ

NASDAQ jest największą elektroniczną i zautomatyzowaną giełdą w Stanach Zjednoczonych, notowaną na nowojorskiej giełdzie papierów wartościowych (NYSE). Obecnie skupia ponad 7000 firm, w szczególności firmy o wysokim potencjale technologicznym. Jego trzy indeksy to: NASDAQ 100, biotechnologia NASDAQ i NASDAQ Composite. W tym indeksie giełdowym można inwestować w takie firmy jak Apple, Google (Alphabet), Microsoft lub Facebook.

Dow Jones Industrial Average

Ten amerykański indeks skupia 30 najważniejszych firm przemysłowych w kraju. W Dow Jones Industrial Average można inwestować w takie firmy, jak Intel (również notowany na giełdzie NASDAQ), Coca-Cola, Nike czy IBM.

Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej o amerykańskim rynku akcji i jego akcjach, polecamy odwiedzić forum o akcjach w USA: NASDAQ, S&P 500 i Dow Jones.

S&P 500

Indeks giełdowy S&P 500 skupia 500 największych spółek w Stanach Zjednoczonych. W S&P 500 możemy inwestować w takie firmy, jak Berkshire, JPMorgan, Exxon, Johnson & Johnson czy Bank of America.

Co to jest IBEX 35?

Główny hiszpański indeks, IBEX 35, jest indeksem ważonym kapitalizacją rynkową. Oznacza to, że nie wszystkie wartości, które składają się na indeks, mają taki sam wpływ na ostateczną zmienność hiszpańskiego indeksu selektywnego.

Obecnie w skład IBEX-u wchodzi 35 firm, a lista ta jest aktualizowana co pół roku. Jeśli chcesz wiedzieć, jak inwestować na hiszpańskim rynku akcji, sprawdź nasz artykuł o najtańszych brokerach, którzy doradzą jak kupić hiszpańskie akcje.

Polska Giełda Papierów Wartościowych

GPW to polska giełda papierów wartościowych w Warszawie, z kapitalizacją rynkową 1,05 bln zł (232 mld euro) na dzień 23 grudnia 2020 r.

Obejrzyj także nasze wideo z Konradem Książakiem o giełdzie i jak ona działa👇

Polska giełda: Początki

Giełda Papierów Wartościowych w Warszawie została założona w 1989 roku po upadku komunizmu w Polsce. Francja dostarczyła bardzo potrzebnego doświadczenia i pomocy finansowej (zwłaszcza Société des Bourses Françaises). Obecna forma funkcjonowania GPW rozpoczęła się 16 kwietnia 1991 roku. Pierwszymi pięcioma akcjami notowanymi na giełdzie były Tonsil, Próchnik, Krosno, Kable i Exbud. Złożono 112 zleceń kupna i sprzedaży, a obroty wyniosły zaledwie 1 990 zł.

W latach 1991-2000 giełda mieściła się w budynku, w którym w czasach PRL-u zasiadał Komitet Centralny rządzącej Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej. Jest to ciekawa refleksja szybkiego przejścia Polski z gospodarki komunistycznej do rynkowej.

Reforma systemu emerytalnego w 1999 r. przyczyniła się do wzrostu krajowych inwestycji instytucjonalnych, a w 2004 r. Polska przystąpiła do UE. W kolejnych latach zmiany te przyczyniły się do wzrostu obrotów. Na koniec grudnia 2014 r. na Głównym Rynku GPW notowanych było 471 spółek, w tym 51 zagranicznych, a na NewConnect 431, co czyni ją jednym z najbardziej dynamicznych rynków IPO w Europie. Platforma obrotu instrumentami pochodnymi GPW jest największą w Europie Środkowo-Wschodniej.

Od tego czasu GPW bardzo szybko się rozwinęła i obecnie jest uznawana za instytucję o ugruntowanej pozycji na rynku europejskim. FTSE uznała giełdę za „Advanced Emerging” we wrześniu 2008 roku.
Dostawca indeksów FTSE Russell opublikował swoją roczną klasyfikację rynków 29 września 2017 r. W jej wyniku polski rynek został podniesiony ze statusu Emerging Market do Developed Market.

GPW przystąpiła również 17 grudnia 2013 r. do inicjatywy ONZ Sustainable Stock Exchanges (SSE), poza tym jest członkiem Federacji Europejskich Giełd Papierów Wartościowych (FESE).

Skarb Państwa

Skarb Państwa założył GPW jako spółkę akcyjną. Co warte podkreślenia, 35% udziału w kapitale posiada Skarb Państwa. Wśród instrumentów będących przedmiotem obrotu na GPW znajdują się akcje, obligacje, prawa poboru, przydziały oraz instrumenty pochodne takie jak kontrakty terminowe i opcje. Obrót elektroniczny jest częścią działalności GPW od początku jej istnienia. Od listopada 2000 r. do kwietnia 2013 r. funkcjonował system WARSET, który został zastąpiony przez UTP. Platforma jest oparta na platformie NYSE Euronext o tej samej nazwie. 30 sierpnia 2007 roku wprowadzono NewConnect jako rynek dodatkowy.

Polskie indeksy giełdowe

Na GPW funkcjonuje piętnaście indeksów.

  • WIG
  • WIG20
  • WIG30
  • mWIG40
  • sWIG80
Indeksy sektorowe
  • WIG-BANKI
  • WIG-BUDOW
  • WIG-CHEMIA
  • WIG-DEWEL
  • WIG-ENERG
  • WIG-INFO
  • WIG-MEDIA
  • WIG-PALIWA
  • WIG-PL
  • WIG-SPOZYW
  • WIG-SUROWCE
  • WIG-TELKOM

Sprawdź także: Największe spółki giełdowe w Polsce

Zarząd GPW

Najwyższym organem Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie jest jej Walne Zgromadzenie. Walne zgromadzenie jest otwarte dla wszystkich akcjonariuszy giełdy. Nadzór nad działalnością Giełdy sprawuje Rada Nadzorcza Giełdy, w której zasiada od pięciu do siedmiu członków. Posiedzenia Rady Nadzorczej Giełdy odbywają się co najmniej raz na kwartał. Kadencja członków rady trwa trzy lata.

Obrót papierami wartościowymi na giełdzie jest regulowany przez Zarząd Giełdy, który nadzoruje działalność maklerów giełdowych i członków giełdy w zakresie obrotu giełdowego. Zarząd Giełdy tworzy od trzech do pięciu członków. Nadzór nad pracą zarządu sprawuje prezes zarządu powoływany przez Walne Zgromadzenie. Obecnym prezesem GPW jest Marek Dietl.

Polska Giełda: godziny otwarcia

Giełda Papierów Wartościowych w Warszawie prowadzi sesje giełdowe od poniedziałku do piątku od godziny 8:30 do 17:00, z wyłączeniem świąt. Godziny mogą być przedłużone o pięć minut (do 17:05). Sesje przedsesyjne odbywają się od 8:00 do 9:00. Sesje normalne od 9:00 do 04:50, a sesje post-market od 04:50 do 17:00 codziennie oprócz sobót, niedziel i świąt ogłoszonych przez giełdę.

Krótka historia giełdy papierów wartościowych w Hongkongu

Hong Kong Stock Exchange (HKEX) jest globalną grupą handlową, która łączy rynki na całym świecie. Jest trzecią co do wielkości giełdą w Azji i piątą na świecie pod względem kapitalizacji rynkowej. Oferuje światowej klasy rozwiązania w zakresie obrotu i rozliczania papierów wartościowych oraz instrumentów pochodnych w akcjach, towarach, obligacjach i walutach.

Pierwszym formalnym rynkiem w Hongkongu było Hong Kong Stockbrokers Association, które w 1914 r. zmieniło nazwę na Hongkong Stockbrokers Exchange.

Dopiero w 1976 r. pojawiła się giełda towarowa Hong Long Commodity Exchange, poprzednik giełdy Hong Kong Futures Exchange, która szybko stała się liderem w zakresie instrumentów pochodnych w regionie Azji i Pacyfiku, a głównymi produktami wykorzystywanymi w tym regionie były kontrakty terminowe na towary.

W 1992 r. uruchomiono centralny system rozliczeniowo-rozrachunkowy, co pozwoliło na uniknięcie opóźnień w składaniu zleceń i – dzięki wprowadzeniu systemu automatycznego – pozwoliło giełdzie poradzić sobie z dużym wzrostem obrotów.

W 2009 r. HKEX uruchomił internetowy serwis cen rynkowych na żywo, służący do rozpowszechniania w czasie rzeczywistym informacji o cenach wszystkich papierów wartościowych będących przedmiotem obrotu w Hongkongu.

W 2018 r. weszły w życie nowe zasady notowań, przyjmujące nowe spółki gospodarcze wykorzystujące niestandardowe struktury akcyjne oraz spółki biotechnologiczne przed pierwszą sprzedażą.

Na giełdzie w Hongkongu możemy znaleźć azjatyckich gigantów takich jak Tencent Holdings, China Mobile czy ICBC. Na giełdzie w Hongkongu notowane są wyłącznie spółki, takie jak Xiaomi Corporation (notowana w lipcu 2018 r.). Innym przykładem interesujących akcji chińskich jest China Tower, która została upubliczniona w sierpniu 2018 roku.

Największa giełda papierów wartościowych: Giełda Tokijska

Giełda tokijska stała się największym rynkiem akcji na świecie, zarówno pod względem kapitalizacji rynkowej, jak i wolumenu kontraktów.

Szukasz brokera? Sprawdź nasze rekomendacje

Minimalny depozyt:

€200.00

Minimalny depozyt:

€100.00

Minimalny depozyt:

€100.00


Witamy w społeczności!

Wybierz tematy, które Cię interesują i spersonalizuj swoje doświadczenia w Rankia

Co dwa tygodnie będziemy wysyłać Ci newsletter z nowościami w każdej z wybranych przez Ciebie kategorii.


Chcesz otrzymywać powiadomienia o naszych wydarzeniach/webinariach?


Kontynuując, akceptujesz politykę prywatności

Szukasz brokera? Znajdź najlepsze rozwiązanie za pomocą tego testu!
Bezpłatny test, który pozwoli Ci znaleźć najlepszego brokera dla Twojego stylu inwestowania. Inwestuj mądrze, wybierając najlepszego dla siebie brokera!